ICCSS Logo
Programy

SYSTEM STRAŻNIK

Interaktywny System Ewaluacji Ryzyka dla Gminy Odpornej Społecznie

Od Chaosu Zagrożeń do Przejrzystej Mapy Ryzyka

Wyzwanie Samorządów

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 roku nakłada na samorządy kluczowy, ale niezwykle wymagający obowiązek: przeprowadzenie rzetelnej i kompleksowej oceny ryzyka. To fundament wszystkich dalszych działań – planowania cywilnego, przygotowania społeczności lokalnej, budowania zdolności reagowania.

Problem, przed którym stoją gminy:

  • Jak przeprowadzić profesjonalną ocenę ryzyka bez armii drogich ekspertów zewnętrznych?
  • Jak uwzględnić specyfikę lokalną – każda gmina ma inne zagrożenia, inną infrastrukturę, inną społeczność?
  • Jak przekuć analizę z dokumentu zbierającego kurz w szafie na praktyczne narzędzie zarządzania?
  • Jak zapewnić, że ocena będzie żywa, aktualizowana, dostosowywana do zmieniającej się rzeczywistości?

Odpowiedzią jest System STRAŻNIK.

Czym Jest STRAŻNIK?

Pierwszy w Polsce Interaktywny System Oceny Ryzyka dla Samorządów

STRAŻNIK to innowacyjne narzędzie cyfrowe stworzone przez ICCSS we współpracy z partnerami strategicznymi, które prowadzi samorząd krok po kroku przez kompleksowy proces oceny ryzyka.

To nie jest:

  • Kolejna ankieta Excel do wypełnienia
  • Statyczny szablon z góry narzuconych zagrożeń
  • Jednorazowa ekspertyza zewnętrzna

To jest:

  • Dynamiczny, interaktywny system zadający inteligentne pytania dostosowane do kontekstu
  • Platforma budująca kompetencje wewnątrz urzędu – nie uzależnia od konsultantów
  • Żywe narzędzie zarządzania, które można aktualizować i rozwijać

Geneza – Głos z Praktyki Samorządowej

I Samorządowe Forum Ochrony Ludności (Piaseczno, 5 czerwca 2025)

Prezentacja koncepcji Systemu STRAŻNIK podczas Forum wywołała intensywną dyskusję wśród ponad 400 uczestników – samorządowców, specjalistów zarządzania kryzysowego, przedstawicieli służb.

Co wyróżniło STRAŻNIK w oczach praktyków?

Interaktywność i przystępność

"Uczestnicy docenili, że zamiast skomplikowanych i kosztownych ekspertyz zewnętrznych, otrzymują narzędzie, które prowadzi ich krok po kroku przez proces oceny ryzyka, zadając konkretne pytania dotyczące lokalnej specyfiki. To pozwala na samodzielne przeprowadzenie diagnozy i budowanie wewnętrznych kompetencji."

Połączenie z korzyściami finansowymi

"Możliwość uzyskania certyfikacji PZU LAB Approved i wynikające z niej potencjalnie niższe składki ubezpieczeniowe pokazały, że inwestycja w bezpieczeństwo może być opłacalna i przynosić wymierne korzyści dla budżetu gminy."

Praktyczne zastosowanie

"Wielu wójtów i burmistrzów wyrażało obawę przed 'papierowymi' analizami, które nie przekładają się na praktykę. STRAŻNIK, prezentowany jako dynamiczny system, który nie tylko diagnozuje, ale i podpowiada konkretne rekomendacje, został odebrany jako nowoczesne rozwiązanie, skrojone na miarę potrzeb współczesnego samorządu."

Metodologia – Pięć Kroków ICCSS

Sprawdzona Międzynarodowo, Dostosowana Lokalnie

System STRAŻNIK opiera się na unikalnej, pięciostopniowej metodologii budowania odporności społecznej opracowanej przez ICCSS w oparciu o wieloletnie doświadczenie w projektach dla UE, NATO i ONZ:

1

Krok 1 : Identyfikacja Lokalnych Zagrożeń i Potencjału

Analiza specyficznych dla danej społeczności ryzyk i dostępnych zasobów.

2

Krok 2 : Integracja Kluczowych Podmiotów

Budowanie sieci współpracy między samorządem, służbami, OSP, szkołami, NGO, biznesem.

3

Krok 3 : Edukacja i Świadomość

Programy szkoleniowe dopasowane do zidentyfikowanych zagrożeń i różnych grup społecznych.

4

Krok 4 : Ćwiczenia i Symulacje

Praktyczne sprawdzanie skuteczności procedur i budowanie nawyków w społeczności.

5

Krok 5 : Ciągłe Doskonalenie

Regularna ewaluacja i adaptacja do zmieniających się warunków.

STRAŻNIK implementuje przede wszystkim KROK 1 , ale dostarcza podstaw do realizacji wszystkich kolejnych kroków.

Sześć Obszarów Analizy

Kompleksowa Diagnoza Ryzyka

System STRAŻNIK prowadzi użytkownika przez sześć kluczowych obszarów, zadając konkretne pytania dostosowane do charakterystyki gminy:

1

Obszar 1 : Charakterystyka Gminy i Społeczności Lokalnej

Pytania kluczowe:

  • Jaka jest struktura demograficzna gminy? (dzieci, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami)
  • Jakie są główne obszary aktywności gospodarczej?
  • Jakie obiekty infrastruktury krytycznej znajdują się na terenie gminy? (szpitale, szkoły, wodociągi, oczyszczalnie)
  • Jaka jest gęstość zaludnienia i rozmieszczenie populacji?
  • Jakie są główne szlaki komunikacyjne i transportowe?
Dlaczego to ważne:

Podatność na zagrożenia i zdolność do reakcji zależy od charakterystyki społeczności. Gmina z dużym odsetkiem seniorów wymaga innych rozwiązań niż młoda, dynamiczna społeczność. Obecność infrastruktury krytycznej (szpital, przedszkole, dom opieki) wymaga szczególnych planów ewakuacji i zabezpieczenia.

2

Obszar 2 : Zagrożenia Naturalne i Środowiskowe

Pytania kluczowe:

  • Czy gmina znajduje się w obszarze zagrożenia powodziowego?
  • Jakie jest ryzyko osuwisk, powodzi błyskawicznych, podtopień?
  • Czy występują obszary leśne zagrożone pożarami?
  • Jakie są typowe ekstremalne zjawiska pogodowe w regionie? (huragany, upały, mrozy)
  • Czy są obszary zagrożone suszą?

Automatyczne mapowanie: System automatycznie mapuje zagrożenia na podstawie lokalizacji gminy, wykorzystując dane GIS i historyczne dane o zdarzeniach.

3

Obszar 3 : Zagrożenia Technologiczne i Infrastrukturalne

Pytania kluczowe:

  • Czy na terenie gminy znajdują się zakłady przemysłowe (Seveso, zakłady chemiczne)?
  • Jakie materiały niebezpieczne są transportowane przez gminę? (trasy ADR)
  • Jaki jest stan infrastruktury wodociągowej, energetycznej, gazowej?
  • Czy występują obiekty zabytkowe wymagające szczególnej ochrony?
  • Jakie są główne punkty potencjalnych awarii technicznych?

Identyfikacja efektu domina: System identyfikuje zależności – np. awaria oczyszczalni ścieków wpływa na jakość wody w rzece, co zagraża ujęciu wody pitnej w sąsiedniej gminie.

4

Obszar 4 : Cyberbezpieczeństwo i Odporność Cyfrowa

Pytania kluczowe:

  • Jakie systemy IT/OT działają w gminie i spółkach gminnych?
  • Czy istnieją systemy SCADA zarządzające infrastrukturą? (wodociągi, oczyszczalnie)
  • Jaki jest stan zabezpieczeń cybernetycznych?
  • Czy istnieje plan ciągłości działania IT?
  • Czy przeprowadzane są regularne audyty bezpieczeństwa?
Dlaczego to ważne:

System ocenia, jak cyberatak może wpłynąć na funkcjonowanie gminy – od paraliżu administracji po brak dostępu mieszkańców do wody.

5

Obszar 5 : Zarządzanie Kryzysowe i Zdolności Reagowania

Pytania kluczowe:

  • Czy gmina posiada aktualny Plan Zarządzania Kryzysowego?
  • Jakie są zasoby służb ratowniczych na terenie gminy? (PSP, OSP, pogotowie)
  • Czy istnieją punkty ewakuacyjne, magazyny zapasów, agregaty prądotwórcze?
  • Jak często przeprowadzane są ćwiczenia i szkolenia?
  • Czy istnieje system komunikacji kryzysowej z mieszkańcami?

Gap analysis: System porównuje dostępne zasoby z potencjalnymi zagrożeniami i identyfikuje luki – np. brak wystarczającej liczby miejsc w schronach w stosunku do liczby mieszkańców w strefie zagrożenia powodziowego.

6

Obszar 6 : Odporność Społeczna i Świadomość Mieszkańców

Pytania kluczowe:

  • Jaki procent mieszkańców przeszedł szkolenia z pierwszej pomocy?
  • Czy w gminie działają Kluby Odporności Społecznej lub podobne inicjatywy?
  • Jak mieszkańcy są informowani o zagrożeniach? (aplikacje, SMS, strona www)
  • Czy prowadzone są kampanie edukacyjne o przygotowaniu gospodarstw domowych?
  • Jaki jest poziom zaufania społecznego i współpracy międzysąsiedzkiej?
Dlaczego to ważne:

Społeczność świadoma, przeszkolona i zintegrowana reaguje skuteczniej niż społeczność zdezorientowana i podzielona. System ocenia ten kluczowy, ale często pomijany aspekt odporności.

Wyniki – Praktyczna Mapa Ryzyka

Co Otrzymuje Samorząd?

Po przejściu przez proces analizy System STRAŻNIK generuje kompleksowy raport zawierający:

1

Matryca Ryzyka

Przejrzysta wizualizacja wszystkich zidentyfikowanych zagrożeń według prawdopodobieństwa wystąpienia i potencjalnych skutków.

2

Mapa Infrastruktury Krytycznej

Graficzna reprezentacja kluczowych obiektów i ich wzajemnych zależności.

3

Ocena Podatności

Analiza słabych punktów w systemie bezpieczeństwa gminy – gdzie jesteśmy najbardziej narażeni?

4

Ranking Priorytetów

Które zagrożenia wymagają natychmiastowego działania, a które można zaadresować w dłuższej perspektywie?

5

Rekomendacje Działań

Konkretne, dostosowane do lokalnego kontekstu propozycje: Jakie szkolenia przeprowadzić dla mieszkańców? Gdzie ulokować punkty ewakuacyjne? Jaką infrastrukturę szczególnie chronić? Z jakimi podmiotami nawiązać współpracę?

6

Plan Wdrożenia

Timeline z harmonogramem realizacji rekomendowanych działań wraz z szacunkowymi kosztami.

Partnerstwo Strategiczne

Synergia Kompetencji

ICCSS – Międzynarodowe Centrum Bezpieczeństwa Obywatelskiego i Społecznego

Metodologia budowania odporności, doświadczenie w projektach międzynarodowych (UE, NATO, ONZ), zespół ekspertów.

Związek Gmin Wiejskich RP

Dostęp do sieci gmin, znajomość realiów samorządowych, wsparcie we wdrożeniach.

Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP

16 000 jednostek OSP, lokalny potencjał reagowania, wiedza praktyczna o zagrożeniach w terenie.

Program Pilotażowy

Bezpłatny Udział dla Gmin Pionierskich

Co oferujemy gminom pilotażowym:

  • Bezpłatne pełne wdrożenie
  • Wsparcie eksperckie
  • Szkolenie zespołu
  • Status gminy pionierskiej
  • Priorytetowy dostęp do certyfikacji
  • Udział w sieci wymiany doświadczeń

Czego oczekujemy od gmin pilotażowych:

  • Zaangażowanie zespołu (2-3 osoby z urzędu)
  • Udostępnienie danych o gminie (publiczne i te dostępne wewnętrznie)
  • Udział w ewaluacji systemu – feedback co działało, co można poprawić
  • Zgoda na wykorzystanie case study gminy (z zachowaniem poufności wrażliwych danych)

Liczba miejsc ograniczona – wybierzemy 10 gmin reprezentujących różne typy (miejskie, wiejskie, miejsko-wiejskie) i regiony Polski.

Wdrożenie Krok po Kroku

Jak Przebiega Proces?

1

Krok 1 : Spotkanie inicjujące

1 dzień

Prezentacja systemu dla zespołu z urzędu, omówienie zakresu prac, ustalenie harmonogramu.

2

Krok 2 : Gromadzenie danych

2 tygodnie

Zespół z urzędu zbiera niezbędne dane (przy wsparciu eksperta ICCSS): Dane demograficzne, gospodarcze, Plany zagospodarowania przestrzennego, Istniejące plany zarządzania kryzysowego, Informacje o infrastrukturze krytycznej, Dane o służbach ratowniczych.

3

Krok 3 : Praca z systemem

4 tygodnie

Zespół loguje się do platformy STRAŻNIK i przechodzi przez sześć obszarów analizy, odpowiadając na pytania i wprowadzając dane.

4

Krok 4 : Analiza i weryfikacja

1 tydzień

Ekspert ICCSS weryfikuje wprowadzone dane, uzupełnia analizy, generuje raport.

5

Krok 5 : Prezentacja wyników

1 dzień

Warsztat dla władz gminy i kluczowych interesariuszy – omówienie mapy ryzyka, rekomendacji, planu wdrożenia.

6

Krok 6 : Plan działania

2 tygodnie

Wspólne opracowanie harmonogramu wdrażania rekomendacji, identyfikacja źródeł finansowania.

7

Krok 7 : Wsparcie wdrożeniowe

6-12 miesięcy

Bieżące konsultacje, pomoc w realizacji działań, aktualizacja mapy ryzyka.

Całkowity czas: 2-3 miesiące od startu do pełnego raportu.

Integracja z ZPOS

Od Diagnozy do Działania

Wyniki z Systemu STRAŻNIK są bezpośrednim wkładem do realizacji szkoleń w ramach Zintegrowanego Programu Odporności Społecznej (ZPOS).

Moduł II: Odporny Samorząd – warsztat "Lokalne Planowanie Cywilne i Zarządzanie Kryzysowe" opiera się bezpośrednio na metodologii STRAŻNIK, ucząc jak przekuć dane z oceny ryzyka na skuteczny gminny/powiatowy plan ochrony ludności.

Przykład:

Jeśli STRAŻNIK zidentyfikuje wysokie ryzyko powodzi i niską świadomość mieszkańców – ZPOS dostarcza gotowy program szkoleń dla społeczności lokalnej na temat przygotowania do powodzi.

Rozpocznij Współpracę

Dołącz do Programu Pilotażowego

Rekrutacja otwarta do: 31 grudnia 2025

Kontakt:

Amb. Krzysztof Paturej

k.paturej@iccss.network
+48 22 436 20 44

Biuro ICCSS:

ul. Leszno 8/1, 01-192 Warszawa

www.iccss.network

Odporność społeczna zaczyna się od rzetelnej wiedzy o tym, na co trzeba być odpornym. System STRAŻNIK to praktyczna mapa ryzyka, która pozwala podjąć konkretne decyzje.

Zadbaj o bezpieczeństwo lokalnej społeczności zanim wystąpi zagrożenie!